Hoe bestrijd je de dennenprocessierups en andere rupsenplagen?

Eva van der Linden

Tuinkasontwerper en groenspecialist

Je kent het wel: je loopt door het bos of je tuin en ineens zie je die vieze, behaarde rupsen in grote groepen over de bomen kruipen. De dennenprocessierups is een plaag die elk jaar terugkomt, en als je er niet snel bij bent, kun je flinke huidirritatie en allergische reacties krijgen. Maar ook andere rupsen, zoals de eikenprocessierups of de buxusmot, kunnen je tuin flink verwoesten.

Geen paniek – met de juiste aanpak kun je ze zelf bestrijden.

In deze handleiding leg ik je precies uit hoe je dat doet, stap voor stap.

Wat heb je nodig? Je materiaalchecklist

Voordat je begint, is het slim om alles in huis te hebben. Zo voorkom je dat je halverwege moet stoppen. Hier is wat je moet regelen:

• Beschermende kleding: een dikke overall, handschoenen (liefst rubber of nitril), een veiligheidsbril en een mondmasker. De brandharen van rupsen kunnen ernstige irritatie geven, dus bescherm je goed.
• Bestrijdingsmiddelen: voor de dennenprocessierups kun je nematoden (aaltjes) gebruiken – die zijn biologisch en effectief. Voor andere rupsen zoals de buxusmot zijn feromoonvallen handig. Reken op €20-40 voor nematoden en €15-30 voor feromoonvallen.
• Gereedschap: een hogedrukreiniger (minimaal 100 bar), een stofzuiger met HEPA-filter, een emmer met heet water (minstens 60 graden) en een schep of hark.
• Nabehandeling: een korrelvormig bestrijdingsmiddel zoals Ferramol (tegen slakken, maar ook effectief tegen sommige rupsen) en een tuinslang met sproeikop.

Zorg dat je dit allemaal klaar hebt staan voordat je begint. Het bespaart je een hoop gedoe.

Stap 1: Inspectie en voorbereiding

Begin met een grondige inspectie. Loop je tuin of het bosgebied na en zoek naar nesten – die zien eruit als dikke, witte spinsels rond takken of stammen.

1. Bepaal de ernst: zijn het enkele rupsen of hele kolonies? Bij kleine aantallen kun je zelf aan de slag; bij ernstige plagen kun je beter een professionele bestrijder inschakelen (kosten: €150-300 per behandeling).
2. Markeer de plekken: gebruik lint of stokken om aan te geven waar de nesten zitten. Zo raak je ze niet kwijt.
3. Bereid je omgeving voor: dek vijvers af met plastic, zet huisdieren binnen en waarschuw eventuele buren. Bestrijdingsmiddelen kunnen schadelijk zijn voor andere dieren.

Voor de dennenprocessierups zijn dat vaak groepen die in een lijn achter elkaar lopen, vandaar de naam.

Neem hier echt de tijd voor. Een slechte inspectie is de nummer één fout die mensen maken – ze beginnen te vroeg en missen nesten.

Stap 2: Bestrijding van de dennenprocessierups

Voor de dennenprocessierups zijn er twee hoofdmethoden: mechanisch (verwijderen) en biologisch (met nematoden).

Mechanische verwijdering

1. Stofzuigen: gebruik een stofzuiger met HEPA-filter om de rupsen en nesten op te zuigen. Werk van boven naar beneden en doe het op een koele dag (onder de 15 graden), want dan zijn de rupsen minder actief.
2. Hogedrukreiniger: spuit de nesten los met heet water (minimaal 60 graden) en een druk van 100-150 bar. Houd een afstand van 30-50 cm om de bast niet te beschadigen.
3. Afvoeren: doe de opgezogen rupsen in een afgesloten zak en gooi ze bij het restafval. Niet composteren!

Biologische bestrijding met nematoden

1. Meng de nematoden: volg de aanwijzingen op de verpakking. Meestal los je ze op in lauw water (20 graden) en laat je ze 30 minuten rusten.
2. Spuit ze op de nesten: gebruik een gieter of drukspuit en behandel de nesten grondig. De nematoden dringen de rupsen binnen en doden ze van binnenuit.
3. Herhaal indien nodig: na 2-3 weken kun je een tweede behandeling doen voor het beste resultaat.

Ik raad aan om beide te combineren. Let op: nematoden werken alleen bij temperaturen boven de 10 graden en bij vochtig weer. Plan je behandeling dus op een regenachtige dag.

Stap 3: Aanpak van andere rupsenplagen

Heb je last van andere rupsen, zoals de buxusmot of de eikenprocessierups? De aanpak verschilt iets. Voor andere hardnekkige boomplagen is de aanpak weer anders; deze lijkt op de dennenprocessierups, maar zit op eikenbomen.

Buxusmot

1. Feromoonvallen plaatsen: hang deze vallen in april-mei op, wanneer de volwassen motten uitvliegen. Ze lokken de mannetjes en verminderen de voortplanting. Kosten: €15-25 voor een set van 5 vallen.
2. Handmatig verwijderen: zoek de rupsen (groen met zwarte kop) en pluk ze weg. Doe dit met handschoenen – ze zijn niet gevaarlijk, maar vieze handen wil je niet.
3. Bestrijdingsmiddel: gebruik een middel op basis van Bacillus thuringiensis (Bt), een bacterie die specifiek rupsen doodt. Verkrijgbaar bij tuincentra voor €10-20 per liter.

Eikenprocessierups

De bestrijding is vergelijkbaar, maar extra voorzichtigheid is geboden: de brandharen zijn sterker en kunnen ernstige allergieën veroorzaken.

Schakel bij twijfel altijd een professional in.

Stap 4: Preventie voor volgend jaar

Bestrijden is één ding, maar voorkomen is beter. Kijk voor meer hulp bij biologische of chemische bestrijding, maar zo zorg je dat de rupsen niet terugkomen:

1. Feromoonvallen ophangen: doe dit elk voorjaar (maart-april) om de populatie klein te houden.
2. Natuurlijke vijanten stimuleren: vogels, sluipwespen en lieveheersbeestjes eten rupsen. Hang nestkastjes op en plant bloemen die deze dieren aantrekken.
3. Regelmatig controleren: loop elke twee weken je tuin na, vooral in mei-juni wanneer de rupsen actief worden.
4. Bomen snoeien: houd bomen goed gesnoeid, zodat je nesten makkelijk kunt zien en bereiken.

Met deze preventieve maatregelen verminder je de kans op een nieuwe plaag met wel 70-80 procent. Het kost wat tijd, maar het bespaart je een hoop ellende.

Verificatie-checklist: heb je alles goed gedaan?

Voordat je je materiaal opruimt, check dit lijstje: Vink elk punt af. Zo weet je zeker dat je niets over het hoofd hebt gezien, zeker als je de leliehaan effectief wilt bestrijden.

• Alle nesten zijn verwijderd of behandeld – geen spinsels meer zichtbaar.
• Je hebt de rupsen afgevoerd in afgesloten zakken.
• Beschermende kleding is uit en gewassen op minimaal 60 graden.
• Feromoonvallen zijn opgehangen voor preventie.
• Je hebt je handen en gezicht grondig gewassen met zeep.
• Eventuele huidirritatie is behandeld met zalf (zoals calendula-crème).

En onthoud: als je er niet uitkomt, schakel dan een professional in.

Geen enkele plaag is het risico op gezondheidsproblemen waard.